Osmanlı İmparatorluğu tarihi: MKS konu rehberi
Osmanlı İmparatorluğu tarihi rehberlik sınavında (MKS) en az soru gelen konu: 100 sorunun yaklaşık 2'si. Osmanlı'nın siyasi tarihi, padişahlar, devlet kurumları ve antlaşmalar bu konuya giriyor. Osmanlı camilerinin, saraylarının ve köşklerinin mimarisi ise burada değil, Genel sanat tarihi konusunda soruluyor.
Son güncelleme: · Hazırlayan: mksrehber.com
Sınavda az soru gelse de sahada Osmanlı'yı çok anlatacaksın. Topkapı'da ya da Dolmabahçe'de grupların merak ettiği şeylerin başında padişahlar ve saray yaşamı geliyor; biz bu konudaki bilgimizi asıl orada tamamladık.
Sınavdaki yeri
- Soru sayısı
- 100 sorudan yaklaşık 2; sınavın en az ağırlıklı konusu. Sınavdan sınava değişebiliyor.
- Kapsam
- Siyasi tarih, padişahlar ve devlet adamları, kurumlar, antlaşmalar ve imtiyazlar
- Komşu konular
- Osmanlı yapılarının mimarisi Genel sanat tarihi; Selçuklular ve beylikler Genel Türk tarihi ve kültürü konusunda soruluyor.
- Ne kadar zaman?
- Ayrıntıya boğulmadan dönemleri, önemli olayları ve antlaşmaları bilmek yeterli. Zamanın çoğunu ağırlıklı konulara ayır.
Bu konudan neler sorulur?
Konunun temeli dönemler ve padişahlar: kuruluştan dağılmaya kadar hangi padişahın hangi olayla anıldığı. Önemli olaylardan Ankara Savaşı ve Fetret Devri, İstanbul'un fethi, Vaka-i Hayriye, Tanzimat ve Meşrutiyet öne çıkıyor.
Devlet kurumlarında Divan-ı Hümayun ve üyeleri, tımar, devşirme ve Yeniçeri Ocağı soruluyor. Antlaşmalarda hangisinin kimle ve hangi sonuçla imzalandığını bilmen gerekiyor; yabancı devletlere tanınan ayrıcalıklar, yani imtiyazlar da bu başlığa giriyor.
Bir de yapılar ve kişiler var: bir sarayın, köşkün ya da kapının hangi padişah ya da devlet adamıyla ve hangi olayla anıldığı.
Dönemler
Aşağıdaki tablo okul kitaplarından tanıdığın geleneksel dönemlendirme. Tarihçiler bugün farklı dönemlendirmeler de kullanıyor; biz bunu seçtik, çünkü sınav hazırlığında olayları sıraya koymayı en çok bu çerçeve kolaylaştırıyor.
| Dönem | Öne çıkan olaylar |
|---|---|
| Kuruluş 1299–1453 | Osman Gazi; Bursa'nın alınması (1326); Rumeli'ye geçiş; Ankara Savaşı (1402) ve Fetret Devri (1402–1413); İstanbul'un fethi (1453). |
| Yükselme 1453–1579 | Fatih Sultan Mehmed; Yavuz Sultan Selim'in Çaldıran Savaşı (1514) ve Mısır seferi (1516–1517); Kanuni döneminde Mohaç (1526), Viyana kuşatması (1529) ve Preveze (1538). Sokullu Mehmed Paşa'nın ölümüyle (1579) dönem kapanır. |
| Duraklama 1579–1699 | Kasr-ı Şirin Antlaşması (1639); Köprülüler dönemi; II. Viyana kuşatması (1683); Karlofça Antlaşması (1699). |
| Gerileme 1699–1792 | Pasarofça Antlaşması (1718) ve Lale Devri (1718–1730); Belgrad Antlaşması (1739); Küçük Kaynarca (1774); Yaş Antlaşması (1792). |
| Dağılma 1792–1922 | III. Selim'in Nizam-ı Cedid ordusu; Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması (1826); Tanzimat (1839) ve Islahat (1856) fermanları; I. Meşrutiyet (1876) ve II. Meşrutiyet (1908); Mondros Ateşkesi (1918); saltanatın kaldırılması (1922). |
Devlet kurumları
| Kurum ya da görev | Ne yapardı? |
|---|---|
| Divan-ı Hümayun | Devlet işlerinin görüşülüp karara bağlandığı en yüksek kurul. Toplantılara çoğunlukla sadrazam başkanlık ederdi. |
| Sadrazam | Padişahın mutlak vekili; padişahın mührünü taşırdı. |
| Kazasker | Rumeli ve Anadolu kazaskerleri; yargı işleri ve kadıların atanması. |
| Defterdar | Hazine ve maliye işleri. |
| Nişancı | Ferman, berat ve ahidnâmelere padişahın tuğrasını çekerdi; tahrir defterlerinden sorumluydu. |
| Reisülküttap | Divan kâtiplerinin başı; zamanla dış ilişkilerle ilgilendi. Görev 1836'da Hariciye Nezareti'ne dönüştü. |
| Tımar | Bir bölgenin vergi gelirinin, karşılığında asker yetiştiren sipahiye bırakıldığı dirlik düzeni. |
| Yeniçeri Ocağı | Kapıkulu piyade ordusu; 1826'da II. Mahmud döneminde kaldırıldı. |
Yapılar ve padişahlar
- Topkapı Sarayı: Fatih döneminde yapıldı; yüzyıllarca padişahların sarayı ve yönetim merkezi oldu.
- Süleymaniye ve Selimiye: Mimar Sinan'ın eserleri; Süleymaniye Kanuni, Edirne'deki Selimiye II. Selim için yapıldı.
- Dolmabahçe Sarayı: Abdülmecid döneminde tamamlandı (1856); saray yaşamı Topkapı'dan buraya taşındı.
- Yıldız Sarayı: II. Abdülhamid döneminin yönetim merkezi.
Sık karıştırılanlar
Yanlış seçenekler çoğunlukla adı ya da sonucu birbirine yakın olay ve antlaşmalardan kuruluyor: Karlofça ile Pasarofça, Tanzimat ile Islahat gibi. Her ikilide hangisinin önce geldiğini ve neyi değiştirdiğini bilirsen işin büyük kısmı tamam.
| Karışan ikili | Fark |
|---|---|
| Fetret Devri – Lale Devri | Fetret Devri, 1402 Ankara Savaşı'ndan sonra Yıldırım Bayezid'in oğulları arasındaki taht kavgası (1413'e kadar). Lale Devri, III. Ahmed ve sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa dönemi (1718–1730). |
| Karlofça – Pasarofça | Karlofça (1699) Osmanlı'nın ilk büyük toprak kaybı. Pasarofça (1718) Lale Devri'ni başlatan antlaşma. |
| Küçük Kaynarca – Yaş | Küçük Kaynarca (1774) ile Kırım Hanlığı bağımsız sayıldı. Rusya Kırım'ı 1783'te topraklarına kattı; Osmanlı bunu Yaş Antlaşması'yla (1792) tanıdı. |
| Amasya – Kasr-ı Şirin | İkisi de Safevilerle. Amasya (1555) Kanuni döneminde; Kasr-ı Şirin (1639) IV. Murad döneminde ve sonraki sınır antlaşmalarının temeli. |
| Tanzimat – Islahat | Tanzimat Fermanı 1839'da Gülhane'de Mustafa Reşid Paşa tarafından okundu. Islahat Fermanı 1856'da ilan edildi ve gayrimüslimlere yeni haklar tanıdı. |
| Divan-ı Hümayun – Meclis-i Mebusan | Divan-ı Hümayun klasik dönemin karar kurulu. Meclis-i Mebusan, 1876 Kanun-ı Esasi ile kurulan seçilmiş meclis. |
Nasıl çalışılır?
Dönem tablosundan başla. Her dönemin başlangıç ve bitiş olayını bil; öteki olaylar bu iskeletin üzerine kendiliğinden oturuyor.
Antlaşmaları yıl sırasına diz ve her birinin karşı tarafını ve tek önemli sonucunu yaz. Divan üyelerini de "kim ne yapardı?" sorusuyla tekrar et.
Bu konuyu sanat tarihiyle birlikte çalışmak zaman kazandırıyor: bir saray ya da camiyi öğrenirken yaptıranını ve dönemini de not edersen iki konuyu birden tekrar etmiş olursun.
Zamanını da dengele. Konu küçük; asıl zamanını Anadolu medeniyetleri gibi ağırlıklı konulara ayır.
Örnek sorular
Bu soruları bu sayfa için biz yazdık; geçmiş sınav sorusu değiller. Önce kendin çöz, sonra cevaba bak.
1. Osmanlı Devleti'nde Yeniçeri Ocağı'nın kaldırıldığı 1826 olayı tarihe hangi adla geçmiştir?
- Patrona Halil İsyanı
- Kabakçı Mustafa İsyanı
- Vaka-i Hayriye
- 31 Mart Vakası
- Edirne Vakası
Cevabı göster
Doğru cevap: C. II. Mahmud, Haziran 1826'da Yeniçeri Ocağı'nı kaldırdı; olaya "hayırlı olay" anlamında Vaka-i Hayriye denir. Yerine Asakir-i Mansure-i Muhammediye adlı yeni ordu kuruldu.
2. Osmanlı Devleti ile İran arasında 1639'da imzalanan ve bugünkü Türkiye–İran sınırının büyük ölçüde temelini oluşturan antlaşma hangisidir?
- Amasya Antlaşması
- Ferhat Paşa Antlaşması
- Nasuh Paşa Antlaşması
- Kasr-ı Şirin Antlaşması
- Erzurum Antlaşması
Cevabı göster
Doğru cevap: D. IV. Murad'ın Bağdat seferinden sonra Safevilerle imzalanan Kasr-ı Şirin Antlaşması'yla Bağdat Osmanlı'da kaldı. 1823 ve 1847 Erzurum antlaşmaları da sınır sorunlarını çözerken bu antlaşmayı esas aldı.
3. Osmanlı ile Rusya arasında 1774'te imzalanan ve Kırım Hanlığı'nın bağımsız sayılmasını öngören antlaşma hangisidir?
- Karlofça Antlaşması
- Pasarofça Antlaşması
- Belgrad Antlaşması
- Küçük Kaynarca Antlaşması
- Yaş Antlaşması
Cevabı göster
Doğru cevap: D. Küçük Kaynarca ile Kırım Hanlığı'nın Osmanlı'ya bağlılığı sona erdi; halife sıfatıyla padişahın dinî bağı sürdü. Rusya Kırım'ı 1783'te topraklarına kattı; Yaş Antlaşması (1792) bunu tanıdı.
4. 1839'da Gülhane'de okunan Tanzimat Fermanı'nı ilan eden ve hazırlayıcısı sayılan devlet adamı kimdir?
- Mustafa Reşid Paşa
- Midhat Paşa
- Sokullu Mehmed Paşa
- Nevşehirli Damat İbrahim Paşa
- Köprülü Mehmed Paşa
Cevabı göster
Doğru cevap: A. Hariciye Nazırı Mustafa Reşid Paşa, fermanı 3 Kasım 1839'da Gülhane'de Sultan Abdülmecid'in huzurunda okudu. Midhat Paşa ise 1876 Kanun-ı Esasi ve I. Meşrutiyet'le anılır.
5. Divan-ı Hümayun üyelerinden hangisi padişah adına yazılan fermanların başına tuğra çekmekle görevliydi?
- Defterdar
- Kazasker
- Nişancı
- Reisülküttap
- Kaptan-ı derya
Cevabı göster
Doğru cevap: C. Nişancının başlıca görevi ferman, berat ve ahidnâme gibi belgelere padişahın tuğrasını çekmekti; tahrir defterlerinde düzeltme yetkisi de ondaydı. Defterdar maliyeye, kazasker yargıya bakardı.